BİLİMOLOG

  "Oğlum Feza’ya O gece Bu mücevher hediye, Hılkatin bir minicik şah-eseri, Bir viran haneyi mamur, Bir fakir anneyi “Karun” etti." - Remziye Hisar, 7 Nisan 1921, Anadolu Hisarı Şekil 1 Feza Gürsey’in Otağtepe’de doğup büyüdüğü ev Feza Gürsey, 7 Nisan 1921 tarihinde İstanbul'da doğmuştu. Annesi Remziye Hisar, Türkiye'nin ilk kadın kimyagerlerinden biriydi. Hisar, o dönemde Darülfünun'da kimya bölümünde eğitim gören üç kadın öğrenciden biri ve aynı zamanda Sorbonne Üniversitesi’nden doktora derecesinde mezun olan ilk Türk kadındı (Ak, 2023). Ünlü fizikçinin babası Reşit Süreyya Gürsey ise onun gibi bir fizikçi, tıp doktoru ve öğretmendi. İstiklal savaşında Kütahya cephesinde bulunmuştu. Feza, çocukluğunu kölelik ile özgür olma arasında seçime zorlanan 1920’li yıllar Türkiye’sinin zor koşullarında yaşadı. Türkiye özgürlüğü seçmişti ve bu özgürlüğün bedeli olan Kurtuluş Savaşı’nı yapmak durumundaydı. Annesi Remziye Hisar Kurtuluş Savaşı’na geleceğin gençlerini yetişt...

  "Eğer daha uzağı görebiliyorsam bu, benden önceki devlerin omuzlarına tırmandığım içindir."  (1) - Isaac Newton Bir bilim insanı düşünün; çocukluğunda J.J. Rousseau'nun Cenevre'deki heykelinin çimlerinde oynayan, diğer bilim insanlarını şaşırtan, Chopin'in valslerine bayılan ve bazen de " Fark etmez." diyerek konuşurken kullandığı kelime sayısını yüzde yüz arttıran en garip adam. Şöyle diyordu Bohr: "Enstitümü ziyaret eden en garip adam." Şekil 1 Dirac ailesi. Soldan sağa sırasıyla Florence Hannah Dirac (Kızlık soyadı Holten) (1878-1941), Béatrice (Betty) Isabelle Marguerite Walla Dirac (1906-1991), Réginald Charles Félix Dirac (1900-1925), Paul Adrien Maurice Dirac (1902-1984) ve Charles Adrien Ladislas Dirac (1866-1936). Evet, ciddi anlamda garip bir bilim insanı. Bu garipliğini Charles Dirac adlı modern diller öğretmeni olan babasından aldı. Onun evinde yemek saatlerinde ev ikiye bölünürdü: Dirac ve babası salonda, annesi ve diğer kardeşle...

  Yenilenebilir enerji, insanın kullanımının ölçüsüyle, tükenmeyen ve büyük miktarlarda mevcut olan enerji kaynaklarını tanımlamak için kullanılan bir terimdir. Beş ana yenilenebilir enerji türü vardır: güneş enerjisi (solar enerji), rüzgâr enerjisi, hidroelektrik, biyokütle ve jeotermal enerji. Ortak özellikleri, işletilmeleri sırasında kirletici salınımlar yapmamaları (veya çok az yapmaları) ve böylece sera etkisi ve küresel ısınmaya karşı mücadelede yardımcı rol oynamalarıdır. Fotovoltaik veya Termal Güneş Enerjisi: Güneş enerjisi, güneş ışınlarından elde edilebilen enerjiyi ifade eder. Fotovoltaik güneş enerjisi ile termal güneş enerjisini birbirinden ayırmak gerekir. Fotovoltaik güneş enerjisi, fotovoltaik diye adlandırılan hücreler tarafından üretilen elektriğe karşılık gelir. Bu hücreler güneş ışığını alır ve bir kısmını elektriğe dönüştürebilir. Modüler (parçalı) olmaları yararlarından biri olarak zikredilebilir. Gerçekten de, fotovoltaik paneller büyük ölçekli enerji üret...

"İnce ayar", karmaşık yaşamın varlığı için gerekli koşullar olan evrenin çeşitli özelliklerini ifade eder. Bu tür özellikler, bir bütün olarak evrenin başlangıç koşullarını ve “kaba gerçeklerini”, doğa yasaları veya bu yasalarda bulunan sayısal sabitler (yerçekimi kuvveti sabiti gibi) ve yaşanabilir gezegenlerin yerel özelliklerini (bir gezegenin ev sahibi yıldızından uzaklığı gibi). içerir.  Temel fikir, kimyasal temelli yaşamın mümkün olabilmesi için bu özelliklerin çok dar bir olası değerler aralığı içinde yer alması gerektiğidir. Bazı popüler örnekler tartışmalıdır. Ve olasılıkların nasıl hesaplanacağı konusunda bazı karmaşık felsefi tartışmalar var. Bununla birlikte, genel olarak teizm ve tasarıma düşman olan bilim adamları tarafından bile geniş çapta kabul edilen birçok iyi kurulmuş ince ayar örneği vardır. Örneğin, Stephen Hawking şunu kabul etti: “Olağanüstü gerçek şu ki, bu sayıların [fiziğin sabitleri] değerleri, yaşamın gelişimini mümkün kılmak için çok ince bir şe...

  Editör Notu: Bu metnin çevirisi Closer to Truth kanalının ''Paul Steinhardt - What Does a Fine-Tuned Universe Mean?'' adlı videosundan alınmıştır. Telif şartlarından ötürü videoyu çevrilmiş şekilde youtube kanalımızda paylaşamıyoruz. Bu ve benzeri çevirilerde bize yardımcı olmak isterseniz iletişim bilgilerimizden bizlere ulaşabilirsiniz. S: Paul, büyük patlama 14 milyon yıl önce gerçekleşenler ve evrenin evrimi hakkında konuşmak bence aklıma gelen en heyecan verici şey. Ama kozmologların uğraşlarının yersiz olduğunu düşünen oldukça zeki birkaç arkadaşım var. Paul: Yeni arkadaşlar bul o zaman! S: Kozmoloji insanlığa ne kazandırabilir?  Paul: Bence kozmoloji bize evreni idare eden yasalar hakkında çok şey anlatır. Bu yasaların ortaya çıktıkları yer orası. Evrenin bir başlangıcı var mı ve gelecekte nasıl olacak? Evrenin her yeri aynı mı işler yoksa biz özel bir yerde miyiz? Bunlar varlığımızın anlamıyla ilgili can alıcı sorular.  Tarihsel olarak da hep "tüm bu...

Editör Notu:   Bu metin Enis Doko tarafından Kader 17:1 (2019) için yazılan ”Does Fıne-Tunıng Need An Explanatıon?” adlı makaleden alınmış, sayın Doko’dan aldığımız izin doğrultusunda sitemize  Onur Kenan Aydoğdu  tarafından uyarlanmış ve Türkçe’ye çevrilmiştir. Keyifli okumalar. Yaşamı sürdürebilen bir evren, üreyebilen ve enerji depolayıp kullanabilen varlıkları destekleyebilmelidir. Bunlar akıllı yaşamın ortaya çıkması için gerekli ancak yeterli olmayan koşullardır. Bu tür koşullar ancak kararlı enerji kaynakları ve moleküler yapılar, üreme ve enerji depolama kapasitesine sahip zengin bir kimya sergileyen bir evren tarafından sağlanabilir. 1970'lerde - Carter  [1] , Carr ve Rees  [2] , Paul Davies  [3] ve Barrow ve Tipler'in  [4] kapsamlı çalışmalarından sonra - fizikçiler, kararlı enerji kaynaklarının (yıldızlar) yanı sıra kimyanın ve dolayısıyla yaşamın ortaya çıkmasına elverişli evrenin olası yasaları, sabitleri ve başlangıç koşulları kü...

Borde, Guth ve Vilenkin'e atfedilen ve zamanın başlangıcı için kanıt olarak kabul edilebilecek bir teorem vardır. Kabaca ifade etmek gerekirse, bu teorem genişleyen herhangi bir kozmolojide uzayzamanın geçmişe doğru tamamlanmamış (incomplete) olması gerektiğini söyler. Başka bir deyişle, BGV teoremi bize enflasyonun sonsuza kadar süreceği bir " ebedi enflasyon" senaryosu olsa da, enflasyonun geçmişte bir tür başlangıcı olması gerektiğini söyler. BGV, "neredeyse tüm" jeodeziklerin uzayzamanın bir tür başlangıcına isabet ettiğini, ancak bazılarının geçmişe doğru sonsuza kadar uzatılabileceğini göstermektedir. BGV teoreminin geçerli olması için evrenin her zaman genişlediğini varsayarsak, o zaman büyük olasılıkla (presumably) bir tür başlangıç tekilliği olması gerekir. Detaylı bilgi (bazı okuyucular bu bölümü atlamak isteyebilir): [BGV'nin evrenin homojen (ortalama olarak her yerde aynı) veya izotropik (ortalama olarak her yönde aynı) olduğunu...

Evren hakkında birkaç temel gözlemle başlayalım. Birincisi, Evren nereye bakarsak bakalım aşağı yukarı aynı görünüyor: ayrıntılı olarak değil ama gökyüzünün bir kısmına bakarsanız, aynı türden galaksileri, galaksi kümelerini,boşlukları ve filamentleri ve benzerlerini her yerde görebiliriz. Aslında galaksimiz Samanyolu, Evrendeki galaksilere çok benziyor. Dolayısıyla, Evrende özel bir yer yok gibi görünüyor ve bu, Evren hakkındaki fikirlerimizden birinin temelini oluşturuyor. Düşünülebilecek diğer fikir, özel bir zamanın olmadığıdır. Aslında geçmişte Evrenin durağan, değişmeyen ve sonsuza dek var olduğunu düşünürdük. Einstein yerçekimi teorisini genel görelilik teorisinde formüle ettiğinde, Einstein teorisini statik bir Evren'e izin verecek şekilde değiştirdi çünkü aksi takdirde Evren statik olamaz, yerçekimi altında kendi üzerine çökecektir. Bu nedenle,statik bir Evren oluşturmak için maddenin yerçekimini dengelemeye çalışmak için hiçbir madde olmasa bile var olan bir itme kuvveti ...

Editör Notu:  Bu metnin çevirisi Closer to Truth kanalının ”Mario Livio - Physics of Fine-Tuning” adlı videosundan alınmıştır. Telif şartlarından ötürü videoyu çevrilmiş şekilde youtube kanalımızda paylaşamıyoruz. Bu ve benzeri çevirilerde bize yardımcı olmak isterseniz iletişim bilgilerimizden bizlere ulaşabilirsiniz. Sunucu: Mario burada hassas ayar konferansı için toplanmış bulunmaktayız. Ben birkaç on yıldır hassas ayarı takip ediyorum. Fakat geçmişte felsefeciler, fizikçiler ve bazı meraklı insanlar tartışırdı. Şimdi ise herkes ciddi bir fizikçi edasıyla hassas ayara bilimi ileriye götürecek bir şey olarak bakıyor. Yani hassas ayar ve bilime bu bakış açısıyla bakarsak bunlar nelere sebebiyet verebilir? Mario Livio: Bence bunun başarıyla alakası var. Bazı temel prensiplere dayanarak bir şeyleri açıklamak. Kainatta gördüğümüz fiziki her şey bazı kanunlar tarafından idare ediliyor (fizik kanunları dediğimiz). Yani belli başlı fizik sabitleriyle. Sizin de bildiğiniz üzere yerçe...